Terapia EMDR

Czym jest EMDR?

Psychotraumatologia jest szybko rozwijającą się dziedziną wiedzy. Jedną z najnowszych metod pomagania osobom, które doświadczyły traumy jest EMDR (Eyes Movements Desensitisation and Reprocessing) czyli odwrażliwianie i ponowne przetworzenie za pomocą ruchów gałek ocznych. Metoda stworzona przez Francine Shapiro z początku wzbudzała kontrowersje, obecnie jest rekomendowana przez APA (Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne), WHO (Światową Organizację Zdrowia) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Badań nad Stresem Traumatycznym. EMDR stało się już odrębnym, zintegrowanym podejściem terapeutycznym, opartym na naukowych podstawach. W krótkiej historii EMDR przeprowadzono więcej badań nad jej efektami niż w przypadku jakiejkolwiek innej metody leczenia traumy.

 Skutki traumy

Skutki traumy to różnorodne objawy, nazywane zespołem stresu pourazowego (PTSD). Ogólnie możemy je podzielić na cztery grupy:

  • przeżywanie na nowo sytuacji traumatycznej (np. w snach lub natrętnych wspomnieniach);
  • unikanie wszystkiego, co skojarzone jest z traumą (miejsc, ludzi, aktywności, rozmów);
  • utrzymujące się objawy wzmożonego pobudzenia (bezsenność, kłopoty z koncentracją);
  • negatywne zmiany w przekonaniach i nastroju (załamanie samooceny, poczucie winy, nastroje depresyjne).

Trauma powoduje nie tylko przykre objawy psychologiczne, ale także trwałe rozregulowanie układu wegetatywnego, który utrzymuje ciągły stan napięcia i pobudzenia. Objawy stresu pourazowego przeważnie są skutkiem jednorazowej, dramatycznej traumy (np. wypadku samochodowego lub gwałtu). Podobne objawy mogą być jednak efektem tzw. traumy złożonej, czyli wielokrotnie powtarzających się urazów psychicznych (np. w domu rodzinnym lub w relacji partnerskiej).

Teoria EMDR

Podstawą terapii EMDR jest tzw. model adaptacyjnego przetwarzania informacji. Zakłada on, że ludzie mają naturalną zdolność do przetwarzania informacji i robią to w taki sposób, aby zachować zdrowie psychiczne. Trudności pojawiają się, kiedy system przetwarzania informacji ulega zablokowaniu. Traumatyczne zdarzenia wykraczają poza normalne doświadczenie człowieka i nie mogą być przetworzone w taki sposób, jak inne sytuacje. Można powiedzieć, że trauma zostaje „uwięziona” na poziomie neurofizjologicznym i psychologicznym. Dlatego u ludzi dotkniętych skutkami traumy obserwujemy opisane wcześniej objawy. Celem terapii jest umożliwienie naturalnego przetwarzania informacji i uwolnienie się od przemożnego wpływu traumy.

Podczas terapii EMDR pacjent skupia uwagę na wspomnieniach traumatycznego zdarzenia, przekonaniach na swój temat, odczuwanych emocjach oraz doznaniach z ciała. W tym czasie wykonuje proste zadanie – wodzenie wzrokiem za poruszającą się dłonią terapeuty. Jest to najbardziej charakterystyczna cecha terapii EMDR. Za pomocą tego zabiegu pacjent wprowadza się w stan tzw. „podwójnej uwagi”. Niekiedy w terapii używa się innych bodźców – dźwiękowych lub dotykowych, zapewniających obustronną stymulację mózgu pacjenta.

Taka procedura umożliwia przeorganizowanie zapisanych w pamięci informacji oraz osłabienie wspomnień traumatycznych. W procesie leczenia mózg pacjenta może wykorzystać potencjał obu półkul i przetworzyć traumatyczne wspomnienie jednocześnie na poziomie emocjonalnym oraz werbalno – logicznym. Efekt terapeutyczny polega na tym, że przykre wspomnienia zostają połączone z informacjami o treści adaptacyjnej – prowadzi to do zmian w myśleniu o sobie, przeżywaniu emocji i postrzeganiu własnej przeszłości. Dzięki EMDR urazowe wspomnienia zamieniają się we wspomnienia, które nie wywołują już objawów. EMDR pomaga także w równoważeniu perspektyw czasowych, czyli w oddzieleniu przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, aby móc żyć w teraźniejszości i z większą nadzieją patrzeć w przyszłość.

Praktyka EMDR – typowy przebieg terapii

EMDR jest podejściem opierającym się na sprawdzonych procedurach i standardowych protokołach. Całe postępowanie terapeutyczne składa się z 8 etapów.

1. Terapia zaczyna się od przeprowadzenia wywiadu z pacjentem i określenia historii zdarzeń traumatycznych. Podczas pierwszego etapu ocenia się gotowość klienta na terapię EMDR oraz zdolność do tolerowania podwyższonego poziomu emocji, jaki pojawi się w trakcie terapii. Wywiad skoncentrowany jest na występujących symptomach, dysfunkcjonalnych zachowaniach, innych problemach pacjenta oraz na całej jego sytuacji życiowej.

2. Druga faza to przygotowywanie pacjenta do właściwej procedury terapeutycznej. Na tym etapie terapeuta zapoznaje pacjenta z modelem adaptacyjnego przetwarzania informacji i przekazuje informacje o działaniu EMDR. Pacjent opanowuje techniki kontrolowania emocji i pobudzenia organizmu. Będą one niezbędne do poradzenia sobie z lękiem pojawiającym się przy pracy nad traumą. Nauka relaksacji, technik oddechowych i kontrolowania swojej uwagi tworzy możliwość przejścia do następnej fazy terapii.

3. W tej fazie pacjent określa cel pracy i wybiera zdarzenie traumatyczne nad którym chciałby pracować. Identyfikuje także z pomocą terapeuty negatywne przekonania na własny temat spowodowane traumą oraz dokonuje oceny siły tych przekonań oraz ich wpływu na odczuwanie własnego ciała. Drugą częścią tego etapu jest stworzenia przez pacjenta pozytywnych, bardziej adaptacyjnych przekonań, którymi chciałby zastąpić istniejące przekonania negatywne.

4. Faza 4 to właściwa desensytyzacja (odwrażliwianie), związana z zastosowaniem stymulacji obustronnej za pomocą ruchów gałek ocznych lub bodźców dotykowych lub dźwiękowych. Pacjent wchodzi w stan podwójnej uwagi – kontaktuje się ze wspomnieniami traumy i jednocześnie zdaje relację z pojawiających się doznań i przeżyć. To najdłuższa i najtrudniejsza dla pacjenta faza terapii.

5. Faza instalacji pozytywnych przekonań. Wcześniejsza faza doprowadziła do zmniejszenia przykrych doznań związanych ze wspomnieniami traumy. Pacjent jest już gotowy, aby połączyć zdarzenie traumatyczne z pozytywnymi przekonaniami utworzonymi wcześniej. Instalacja pozytywnych przekonań prowadzi do zmiany sposobu myślenia o traumie i jest ważnym elementem procedury leczniczej.

6. Skanowanie ciała czyli uważne badanie doznań płynących z ciała. To nasze ciało przechowuje skutki traumy zakodowane w formie różnych doznań, dlatego istotnym jest sprawdzenie skuteczności desensytyzacji i ewentualne powtórzenie części procedury.

7. Później następuje zamknięcie i podsumowanie procedury terapeutycznej.

8.Ostatnią fazą jest ocena osiągniętych efektów, dokonywana podczas następnego spotkania – w tym czasie pacjent doświadcza zmian dokonujących się pod wpływem terapii.

 EMDR jest bardzo efektywną terapią, badania wykazały, że duże złagodzenie symptomów można osiągnąć już po paru spotkaniach a efekty terapii są konkurencyjne nawet dla farmakoterapii. Co ważne, osiągnięta poprawa jest zdecydowanie trwalsza niż w innych rodzajach terapii.

W roku 2014 ukończyłem szkolenie I stopnia akredytowane przez EMDR Europe. Jestem członkiem Polskiego Stowarzyszenia EMDR.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej…

dla lubiących Internet:

www.emdr.org.pl

dla lubiących czytać:

J.O.Prochaska; J.C.Norcross, (2006) Systemy psychoterapeutyczne, Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa.